Việc học hành của các hoàng tử, công chúa triều Nguyễn - VnExpress

Lầu Tứ Phương Vô Sự, nơi các hoàng tử, công chúa học hành. Ảnh: Võ Thạnh.

Vào thời Nguyễn, việc học của các hoàng tử, công chúa rất được coi trọng. Năm 1817 thời vua Gia Long, Tập Thiện Tuyến đường nơi dạy dỗ các hoàng tử được kiến tạo. Tới khi lên ngôi, vua Minh Mạng chọn lựa những thầy dạy học có tiết hạnh như Ngô Đình Giới, Nguyễn Đăng Tuân, Thân Văn Quyền để chỉ dạy hoàng tử. 

Theo luật pháp của triều Nguyễn, tham gia ngày lẻ các hoàng tử sẽ được giảng Ngũ Kinh, trước giảng chính văn, sau tới lời giảng chú, lại giảng chư sử; ngày chẵn giảng Tứ Thư, trước giảng chính văn, sau giảng Tính lý đại toàn cho rộng kiến thức. Trong đó, Tứ Thư, Ngũ Kinh thì đến ngày học kế tiếp phải thuộc lòng chính văn, thuộc kỹ Chư sử và Tính lý thì phải nối liền.

Theo sách Khâm định Đại nam hội điển sự lệ vào năm 1870 vua Tự Đức dụ: "Phàm học tất phải hành, giả dụ không chăm khiến cho sao mong sớm tiến bộ. Lệnh giao Nguyễn Chính tham gia các ngày mồng 1,11, 21 mỗi bốn tuần ra đề khiến văn cho các hoàng tử khiến cho dứt, ví như lờ lững hạn 3 ngày chưa nộp bài thì các hoàng tử có lỗi. Nguyễn Chính và 3 viên giảng tập không gia tâm đôn đốc khuyên răng cũng không dễ dàng giảm thiểu thoát tội".

Cũng năm 1870 vua Tự Đức dụ: "Các công tử, công tôn đi học, bạn nào cáo bệnh thì ủy quyền các quan ở Tôn Nhân Phủ hợp lại để ý, giả dụ khách hàng nào giả bệnh và nghỉ học không nguồn cội thì sẽ giảm lộc bổng trong năm để trách phạt người lơ là". Hoàng tử Ưng Chân học 3-4 năm không thấy tiến bộ, vua Tự Đức liền ban roi mây cho 2 thầy giáo dạy hoàng tử để làm cho giáo hình.

Sách Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ biên chép lời vua Tự Đức dụ tham gia năm 1872: “Thân phụ mẹ đối với con trẻ trong nhà, thương cảm mà không bắt cho con chịu khó sao. Roi vọt là vật răng dạy ngày xưa để tạo oai nghiêm. Lệnh cho lấy chiếc roi mây vốn trước kia ban cho giảng con đường Chấn Hanh giao lại cho vị giáo đạo khiến cho giáo hình".

Vết tích của Tôn Học Trục đường. Ảnh: Võ Thạnh.

Không chỉ xây dừng Tập Thiện Trục đường, triều Nguyễn còn lập Tôn Học Tuyến đường để khiến cho nơi cho các hoàng tử, hoàng thân học. Bộ máy điều hành Tôn Học Tuyến phố gồm: một hoàng thân công đôn đốc, nhị hàn lâm viện thị giảng học sĩ làm tổng quản, một thị giảng học sĩ, một thị độc, một chánh cửu phẩm thơ lại, nhì vị nhập lưu thư lại. Các quan một phần được tuyển trong khoảng giám sinh của Quốc Tử Giám.

Sau khi Tôn Học Con đường trở thành hội sở Bộ Học tham gia thời vua Duy Tân, năm 1923 vua Khải Định cho xây dựng lầu Tứ Phương Vô Sự ở trong cung để làm nơi cho các hoàng tử công chúa học. Hiện nay vết tích về Tôn Học Tuyến phố, lầu Tứ Phương Vô Sự vẫn còn.

Theo nhà phân tích Nguyễn Đắc Xuân, trong khoảng bé bỏng các hoàng tử, công chúa chịu sự dạy dỗ của các thê thiếp và thầy dạy học. Sau này, khi các công chúa, hoàng tử được 15-16 tuổi thì được cho lập phủ ở riêng và mời thầy về phủ dạy.

Giống như Tùng Thiện Vương Miên Thẩm, hoàng tử thứ 10 của vua Minh Mạng lúc ốm được mẹ là bà Thục Tân dạy những chữ đầu tiên trong cung. Còn Tuy Lý Vương Miên Trinh cũng được mẹ là bà Tiệp Dư dạy. Sau này, Tùng Thiện Vương Miên Thẩm và Tuy Lý Vương Miên Trình đều trở thành thi sĩ nhiều người biết đến. Các công chúa Vĩnh Trinh, Trinh Thận, Tĩnh Hòa con vua Minh Mạng cũng trở thành nhà thơ, trong đó công chúa Trinh Thận (Mai Am) nhiều người biết đến nhất.

Theo nhà tìm hiểu Nguyễn Đắc Xuân, sau khi Tùng Thiện Vương Miên Thẩm lập phủ bên bờ sông An Cựu bây giờ, công chúa Mai Am cùng mẹ là bà Thục Tân Nguyễn Khắc Thị Bửu dọn về ở. Công chúa Mai Am được dạy dỗ và biến thành nhà thơ. Năm 1886, công chúa cho ra tập thơ với tên gọi “Diệu Liên thi tập”.

Võ Thạnh

Có thể bạn quan tâm: váy ngủ gợi cảm hà nội