GS Đào Xuân Sâm (nguyên giảng sư trường Nguyễn Ái Quốc, nay là Học viện Chính trị giang sơn Hồ Chí Minh), từng là thành viên tổ tư vấn của Tổng bí thơ Trường Chinh, mô tả nền kinh tế Việt Nam trước năm 1986 như một ngôi nhà xây theo mô phỏng kế hoạch hóa dồn vào một chỗ.
"Đây là phiên bản kiến tạo được thiết kế ở gần như các nước phố hội chủ nghĩa lúc bấy giờ; miền Bắc nước ta từ thập niên 60 và sau đó vận dụng trên cả nước từ sau năm 1975", ông nhớ lại.
 |
|
Máy tuốt lúa được phân chia cho xã viên thích hợp tác xã ở Hà Bắc (cũ). Ảnh: TTXVN. |
Theo GS Sâm, khi non sông hợp nhất, đã có những tiếng nói cân nhắc việc vận dụng "bản kiến tạo" cho miền Nam do những đặc điểm riêng nơi đây - nơi những mầm mống của kinh tế thị trường đã được gieo cấy nhiều năm lúc trước. Nhưng lúc này, niềm tin "chiến thắng trong chiến tranh độc ác liệt thì có thể chiến thắng trong xây đắp kinh tế xã hội chủ nghĩa" đã biến thành dòng chủ lưu.
Trong ngôi nhà trên, mọi hoạt động đóng gói, buôn bán chủ đạo được hoạch định, được tiêu chí hóa ở cấp Trung ương và địa phương, thông qua hệ thống Ủy ban Kế hoạch Nhà nước. Và cánh cửa độc nhất của ngôi nhà tất cả chỉ tạo dựng ra với Hội đồng Hỗ trợ kinh tế (SEV), một doanh nghiệp thích hợp tác kinh tế giữa các nước xã hội chủ nghĩa mà vn gia nhập năm 1978.
Sắp xếp lại đất nước
Nhà nghiên cứu sử kinh tế Đặng Phong từng dành 15 năm thế cuộc để kiếm tìm tư liệu và khảo sát về "ngôi nhà" chiến lược hóa tập trung. Theo ông, quan điểm căn bản được xác định vào năm 1976 là "đóng hộp lớn phố hội chủ nghĩa".
Nhân tố này đồng nghĩa với việc phải cải tạo phần nhiều những yếu tố phi xã hội chủ nghĩa, hội tụ vào quốc doanh và cộng đồng, cùng lúc tiến hành cải tạo tư sản công thương nghiệp và làm mới nông nghiệp cá thể của dân cày. Trong công nghiệp và thương nghiệp, quốc doanh sẽ là căn bản. Trong nông nghiệp thì nông trường quốc doanh và phù hợp tác phường cấp cao là mấu chốt.
 |
|
Phiếu sắm thực phẩm gồm phổ thông loại không giống nhau. Theo qui định, phiếu B này dành cho cấp thứ trưởng. Ảnh: Tiến Dũng. |
Khác biệt, để xây dựng nền chế biến lớn phố hội chủ nghĩa, ko phải chỉ làm mới các thành phần kinh tế, mà phải bố trí lại tổ quốc. Quận sẽ là cấp căn bản, như những tổ chức kinh tế cơ sở vật chất, mà như vậy thì thức giấc cũ trở thành quá bé xíu, phải sáp nhập lại. Lúc này, hơn 60 tỉnh, thành cả nước được sáp nhập còn 29 với kỳ vọng trở thành những "pháo đài kinh tế" có diện tích đóng gói lớn.
Ở Nghệ Tĩnh, thị xã Quỳnh Lưu xóa bỏ mọi thôn trang cũ, đốn bỏ vườn cây ăn trái trăm năm, dân cày di dời lên đồi cao bỏ ra đất thổ cư nhập làm đồng lúa, sinh ra những cánh đồng rộng hàng nghìn hecta cho máy cày hoạt động. Thủ đô mở mang phía Tây lên tận Ba Vì để nuôi bò sữa, cung ứng sữa cho người già, trẻ em Thủ đô...
Theo Văn kiện Đại hội VI, cách làm cho cải tạo phường hội chủ nghĩa lúc bấy giờ "thường theo kiểu chiến dịch". Trong chiến dịch làm mới công thương nghiệp nghiệp miền Nam, phổ thông thương gia được đưa trong khoảng đô thị về vùng kinh tế mới để khai phá, đơn vị sản xuất. Các xí nghiệp cá nhân chuyển thành công tư phù hợp doanh, thương nghiệp sắm sửa của cá nhân bị xoá bỏ triệt để... Chỉ những người buôn thúng bán bưng và phục vụ nhỏ nhặt như sửa xe, cắt tóc thì còn sống sót.
Trong cải tạo nông nghiệp, nhiều thức giấc phía Nam tiến hành cộng đồng hóa theo kiểu mệnh lệnh, gò ép dân cày tham gia các tập đoàn đóng chai hoặc hợp tác phố, dù trước đây họ đã quen với nếp đóng gói lẫn sinh hoạt theo cơ chế thị trường.
 |
|
Hà Nội thập niên 1980, phương tiện lưu thông cơ bản là xe đạp và xe điện. Ảnh: Michel Blanchard. |
Khủng hoảng
Ông Vũ Oanh, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, thuật lại trong hồi ký của bản thân mình: Giữa thập niên 1980, tình hình kinh tế thị trấn hội tiếp diễn gian truân gay gắt. Cuộc khủng hoảng kinh tế nảy sinh trong khoảng cuối thập niên 1970, do cải tạo tư sản ở miền Nam quá mức, do chiến tranh biên giới Tây Nam và kéo dài gần 10 năm, và càng gay gắt hơn khi xảy ra sự cố đổi tiền năm 1985.
Cảnh cấm chợ ngăn sông làm cho hiện trạng khan hãn hữu lương thực, thực phẩm, hàng tiêu xài trở thành nặng nài nỉ. Ông Vũ Oanh thường được cán bộ đi công tác hạ tầng, bà con ở quê ra chơi kể phổ thông chuyện phiền lòng. Mẹ già mang 5-10 kg gạo đi thăm con ở tỉnh giấc khác, khi tới nhãi ranh giới tỉnh bị tịch thâu, than khóc, nài xin cũng không được.
Những phiên chợ quê, khi đội quản lý hoạt động mua bán đeo băng đỏ đến tịch kí làm thịt lợn do cá nhân mổ chui bán, chính những cư dân quanh quéo đó lại kiểm soát an ninh người bán giết thịt lợn, không ủng hộ đội quản lý hoạt động mua bán của nhà nước. Thật trớ trêu, bởi cá nhân mổ lợn bán thì giá giết mổ rẻ phù hợp túi tiền người dân, làm thịt bị trưng thu giá lại tăng vọt, người dân phổ biến không thể tìm nổi. Hình như, nhà nước chỉ phân chia tem phiếu giết giá thấp riêng cho cán bộ, công viên chức (số lượng thật ra rất ít, khoảng 0,3-0,5 kg/người/tháng) và người địa phương ở thành phố (mỗi người 0,1 kg/bốn tuần).
Nạn đói hàng tiêu xài kéo dài triền miên, thiếu cả cây kim sợi chỉ, thiếu từng hạt muối thiếu đi, vật giá tăng nhanh.
Phổ quát người ki cóp tiền gửi tiết kiệm lâm tham gia cảnh bi ai do đồng bạc mất giá nặng so với trước khi đổi tiền. Có người bán một con bò lấy tiền gửi dành dụm, sau khi đổi tiền chỉ tìm được vài con gà.
Cả nước chạy ăn từng bữa
Năm 1980, thay vì dự kiến dư thừa lương thực với ý tưởnrg 21 triệu tấn thì Việt Nam phải nhập cảng lương thực đa dạng nhất trong lịch sử: 1,57 triệu tấn. Thời kỳ 1976-1980, tốc độ tăng GDP hàng năm của Việt Nam chỉ đạt 1,4%, thậm chí năm 1980 còn -1, tăng doanh thu quốc dân chỉ đạt 0,4%.
 |
|
Bơm mực bút bi - nghề chỉ có trong thời bao cấp. Ảnh tư liệu. |
Đông đảo gian nan, ách tắc ấy dội tham gia cuộc sống của mọi tầng lớp dân chúng. "Trăm thứ thứ gì cũng phân", "mặt bi quan như mất sổ gạo" là những câu cửa miệng một thời. Cuốn sổ gạo biến thành tài sản quý hơn vàng, nhà nào khiến mất xem như đói cả tháng.
"Tiêu chuẩn 13 kg gạo mỗi bốn tuần sụt xuống còn chưa đầy 5 kg. Có đợt hết gạo, khu chợ mậu dịch phát bánh mì hoặc bột mì để dân mang về luộc, hấp. Gạo trợ giúp phần nhiều về đến Hà Nội là mốc vàng, vón cục", bà Phạm Thị Minh Tâm (Hoàn Kiếm) từng là mậu dịch viên lương thực kể.
Vật lộn với gian khổ của thời bao cấp, cư dân nghĩ ra mọi bí quyết cải thiện cuộc sống: Công chức nuôi lợn trong các khu đồng đội, nhà cao tầng; thầy cô giáo sáng phát triển những nghề phụ như rút lốp xe đạp, bơm mực bút bi, lộn cũ rích áo sơ mi...
Những người bộ đội đi về sau chiến tranh cũng dấn thân vòng xoáy mưu sinh, đi vào trong câu ca một thời: Đầu đường đại tá bơm xe/ Giữa đường thượng tá bán chè đậu đen/ Trung tá đi bán cà-rem/ Thiếu tá thì bận thổi kèn đám ma...
Nguy cơ thiếu ăn kéo dài và những gian nan cơ cực khác làm cho nảy sinh hiện tượng "phá rào" trong nông nghiệp, trong mậu dịch, trong quyết định giá cả lương thực và hoạt động của công ty đã giúp cải thiện tình hình ở một số địa phương, phá dần "vòng kim cô" của đóng hộp.
Mùa đông năm 1986, cách thức đây đúng 30 năm, Đại hội VI diễn ra tại Thủ đô với tinh thần "nhìn thẳng tham gia sự thực, bình chọn đúng sự thật, nói rõ sự thật", quyết định đổi hướng kế hoạch: Thay đổi!
| Với mô hình điều hành kinh tế, xã hội tập trung, bao cấp, vn trải qua nhiều khủng hoảng. Mùa đông năm 1986, Đại hội VI của Đảng diễn ra trong khoảng 15 đến 18/12, Tổng bí thư Trường Chinh ra lời hiệu triệu “nhìn thẳng tham gia sự thật, bình chọn đúng sự thực, nói rõ sự thật”. Ông cùng lực lượng chỉ đạo đất nước đã quyết định “bẻ lái”. Nhân dịp này, VnExpress đăng loạt bài về một thời không dễ dàng quên trước, trong và sau Đổi mới. |
Có thể bạn quan tâm: váy ngủ gợi cảm tphcm
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét